این یادداشت با بررسی تجربه ارتباط نزدیک روحانیون با مردم در گذشته، به کاهش این ارتباط در سال‌های اخیر و چالش‌های پیش‌روی روحانیت در تعامل با نسل جدید می‌پردازد و فاصله گرفتن از زندگی روزمره مردم، تغییر سبک زندگی و نیاز نسل جدید به اقناع را از مهم‌ترین مسائل این ارتباط برمی‌شمارد.

تفرقه‌افکنی در جهان اسلام یکی از مهم‌ترین راهبردهای دشمنان برای تضعیف امت اسلامی است؛ راهبردی که با ابزارهایی همچون ترویج غلو و ناصبی‌گری، گسترش تفکر تکفیری، حمایت از جریان‌های تفرقه‌افکن، ممانعت از تمسک مسلمانان به عناصر وحدت‌آفرین و انتشار شایعات دنبال می‌شود. محمد باغچقی، پژوهشگر گروه امت و تمدن پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، در این یادداشت مهم‌ترین دسیسه‌های دشمن برای ایجاد شکاف میان مسلمانان را بررسی کرده است.

طرح دوگانه «جنگ و صلح» از سوی برخی چهره‌های جریان اصلاحات، به‌زعم نویسنده، مسئله پیچیده ایران و آمریکا را به انتخابی ساده میان مصالحه و نابودی تقلیل می‌دهد. این یادداشت با نقد این صورت‌بندی، تأکید می‌کند که تأمین امنیت و منافع ملی صرفاً در گرو مذاکره و امتیازدهی نیست، بلکه به مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها همچون مقاومت، بازدارندگی، حفظ استقلال سیاسی و صیانت از عزت ملی نیاز دارد.

سخنان اخیر سیدمحمد خاتمی درباره ضرورت کاهش تنش، مذاکره و صلح، این پرسش را پیش می‌کشد که در منطق انقلاب اسلامی، صلح باید «هدف» باشد یا «نتیجه» حفظ حق، عزت و قدرت؟ این یادداشت با نقد تقلیل مسئله به دوگانه جنگ و صلح، تأکید می‌کند که صلح زمانی معنا و اعتبار دارد که در امتداد قدرت و مقاومت، به امنیت پایدار و تأمین منافع ملی منجر شود.

این یادداشت با استفاده از مفهوم استعاری «زامبی»، وضعیت انسان معاصر را از منظر نسبت او با اراده، معنا و غایت زندگی نقد می‌کند و مدعی است که سرگرمی، روزمرگی و غلبه میل می‌تواند انسان را از کنشگری و اراده تهی کند. نویسنده در ادامه، تقابل ایران و آمریکا را نیز در سطحی عمیق‌تر، نزاع بر سر «اراده معطوف به عمل» و امکان ایستادگی در برابر ظلم داخلی و خارجی می‌داند و نسبت به تبدیل جامعه به توده‌ای منفعل و مصرف‌کننده هشدار می‌دهد.

در این یادداشت، سید یدالله یزدان‌پناه با تکیه بر مفهوم «یا لثارات الحسین(ع)»، اربعین و نهضت عاشورا را جلوه‌ای از تداوم خون‌خواهی و غیرت الهی در مسیر مقابله با ظلم می‌داند و با پیوند دادن این مفهوم به تحولات معاصر، بر نقش فرهنگ عاشورا در شکل‌گیری و استمرار حرکت‌های حق‌طلبانه و مقاومت در برابر جبهه باطل تأکید می‌کند.

آیا تأکید بر وحدت می‌تواند به ابزاری برای بی‌اعتبار کردن نقد و حذف اختلافات واقعی از عرصه سیاست تبدیل شود؟ این یادداشت با بررسی نسبت میان اختلاف سیاسی، عقلانیت و مفهوم وحدت، استدلال می‌کند که مخالفت با تصمیم‌های دولت را نمی‌توان صرفاً به جناح‌بندی و منافع سیاسی تقلیل داد و تأکید دارد که سیاست، عرصه مواجهه و سنجش تدبیرهای متفاوت برای اداره امور کشور است.

چرا با وجود حجم قابل‌توجه مقالات، همایش‌ها و استفاده از نظریه‌های مختلف، علوم انسانی در ایران همچنان با مسئله تولید علم مواجه است؟ این یادداشت، ضعف در «صورت‌بندی مسئله» را یکی از گره‌های اصلی این وضعیت می‌داند و بر ضرورت آغاز پژوهش از مشاهده دقیق واقعیت اجتماعی، ساختن پرسش‌های بومی و حرکت از مصرف نظریه‌های آماده به سمت مفهوم‌سازی و تولید چارچوب‌های علمی تأکید می‌کند.

ملی‌گرایی اگر از ریشه‌های تاریخی، فرهنگی و دینی ایران جدا شود، آیا می‌تواند به تقویت هویت ایرانی بینجامد؟ این یادداشت با بررسی روند شکل‌گیری مفهوم ملت و دولت ـ ملت در ایران معاصر، نسبت میان ملی‌گرایی، هویت ایرانی ـ اسلامی و الگوهای غربی را واکاوی می‌کند و نشان می‌دهد که ملی‌گراییِ بی‌ریشه، به جای تقویت ایران، می‌تواند به فرسایش و هویت‌زدایی از آن منجر شود.

محمد پازوکی در یادداشت «سراب اعتمادسازی» با بررسی تحول نگاه نخبگان ایرانی به غرب از دوره قاجار تا امروز، ریشه بخشی از رویکرد اعتمادسازی و جلب رضایت غرب را در شکل‌گیری ذهنیتی می‌داند که غرب را به مرجع داوری درباره ایران تبدیل کرده است؛ رویکردی که به باور نویسنده، حتی پس از انقلاب اسلامی نیز در بخشی از فضای سیاسی کشور استمرار یافته و گاه منافع و حقوق ملی را تحت‌الشعاع قرار داده است.

این یادداشت با نگاهی انتقادی به تحولات معاصر در حوزه حکمرانی، اقتصاد و فضای سایبری، نشان می‌دهد که شعار «توزیع قدرت» در بسیاری از الگوهای جدید، لزوماً به کاهش سلطه و افزایش آزادی منجر نشده، بلکه در مواردی به شکل‌گیری الگوهای پیچیده‌تر و پنهان‌تر تمرکز قدرت انجامیده است. نویسنده با مقایسه این روند با الگوی اسلامی حکمرانی، بر ضرورت تمایز میان «توزیع سازنده قدرت» و «تمرکز مسئولانه» در برابر اشکال نوین سلطه تأکید می‌کند.

در روایت جنگ، بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی هر دو می‌توانند به تحریف واقعیت بینجامند؛ آنچه جامعه امروز به آن نیاز دارد، روایتی «درست» و متوازن از میدان است؛ روایتی که نه با ایجاد هراس، روحیه مردم را تضعیف کند و نه با دست‌کم گرفتن توان و تهدید دشمن، ضرورت هوشیاری و آمادگی را به حاشیه ببرد. در این میان، رسانه وظیفه دارد تصویری دقیق از واقعیت ارائه دهد و افکار عمومی را برای مواجهه با جنگی که هنوز پایان نیافته و برای دوره پس از آن، یعنی جهاد سازندگی، آماده نگه دارد.